Khi được hỏi “Sau này em muốn làm nghề gì?”, nhiều học sinh có thể trả lời ngay bằng tiếng Việt nhưng lại lúng túng khi phải nói bằng tiếng Anh. Các em có thể biết từ doctor, teacher hay engineer, nhưng để nói thành một câu đầy đủ về ước mơ, lý do và mục tiêu của mình thì cần nhiều hơn một từ vựng riêng lẻ.
Chủ đề nghề nghiệp tương lai rất phù hợp để học sinh luyện cách nói về bản thân, sở thích, năng lực và kế hoạch. Đây cũng là một bước nối tự nhiên từ việc nói về những điều mình thích sang việc nói về điều mình muốn trở thành trong tương lai.
Trong bài này, The Good King sẽ giúp người học đi từ những từ vựng nghề nghiệp cơ bản tới các mẫu câu như I want to be…, I would like to be…, because… và cách phát triển chúng thành một cuộc trò chuyện hoàn chỉnh.
Từ vựng nghề nghiệp cơ bản bằng tiếng Anh
Học sinh không cần học thuộc một danh sách quá dài ngay từ đầu. Tốt hơn là bắt đầu bằng những nghề quen thuộc và có liên hệ với cuộc sống thực tế.
- doctor – bác sĩ
- teacher – giáo viên
- engineer – kỹ sư
- pilot – phi công
- police officer – cảnh sát
- firefighter – lính cứu hỏa
- chef – đầu bếp
- artist – nghệ sĩ
- singer – ca sĩ
- football player – cầu thủ bóng đá
- scientist – nhà khoa học
- programmer – lập trình viên
- designer – nhà thiết kế
- writer – nhà văn / người viết
- business owner – chủ doanh nghiệp
Điều quan trọng không phải là học sinh nhớ được bao nhiêu nghề trong một buổi, mà là có thể chọn một vài nghề mình thực sự quan tâm rồi sử dụng chúng trong câu.
Cách nói “Sau này em muốn trở thành…”
Mẫu câu cơ bản nhất là:
I want to be a/an + nghề nghiệp.
Ví dụ:
I want to be a doctor.
Em muốn trở thành bác sĩ.
I want to be an engineer.
Em muốn trở thành kỹ sư.
I want to be a teacher.
Em muốn trở thành giáo viên.
Đây là cấu trúc rất phù hợp với người mới bắt đầu vì ngắn, dễ nhớ và có thể thay đổi nghề nghiệp rất linh hoạt.
Khi nào dùng “a” và khi nào dùng “an”?
Trước tên nghề nghiệp số ít, học sinh thường cần dùng a hoặc an.
Dùng a trước âm phụ âm:
a doctor
a teacher
a pilot
Dùng an trước âm nguyên âm:
an engineer
an artist
Điểm cần nhớ là cách dùng phụ thuộc vào âm thanh khi phát âm, không chỉ nhìn vào chữ cái đầu tiên.
“I would like to be…” nghe mềm hơn như thế nào?
Ngoài I want to be…, học sinh cũng có thể dùng:
I would like to be…
Ví dụ:
I would like to be a doctor in the future.
I would like to be a pilot one day.
Cấu trúc này thường nghe mềm và lịch sự hơn I want to be…. Với người mới bắt đầu, cả hai đều hữu ích và có thể được luyện song song.
Hỏi người khác về nghề nghiệp tương lai
Câu hỏi đơn giản và phổ biến là:
What do you want to be in the future?
Sau này bạn muốn làm nghề gì?
Một số cách trả lời:
I want to be a doctor.
I want to be a football player.
I would like to be an engineer.
Có thể hỏi theo cách khác:
What would you like to be when you grow up?
Khi lớn lên bạn muốn trở thành gì?
Đừng dừng lại sau tên nghề nghiệp
Nếu cuộc hội thoại chỉ diễn ra như sau:
A: What do you want to be?
B: A doctor.
thì học sinh mới chỉ đang gọi tên nghề nghiệp.
Để phát triển khả năng giao tiếp, bước tiếp theo là giải thích vì sao.
Câu hỏi:
Why do you want to be a doctor?
Cấu trúc trả lời:
Because + lý do.
Ví dụ:
Because I want to help people.
Because I love science.
Because I like working with children.
Mẫu câu nói về lý do chọn nghề
Học sinh có thể sử dụng những khung sau:
- I want to be a/an… because…
- I like… so I want to be…
- I’m interested in…
- I want to help…
- I think this job is…
Ví dụ:
I want to be a teacher because I like helping children learn.
I love airplanes, so I want to be a pilot.
I’m interested in computers, so I want to be a programmer.
I want to be a doctor because I want to help sick people.
Từ sở thích tới nghề nghiệp tương lai
Một trong những cách tự nhiên nhất để nói về nghề nghiệp là nối nó với sở thích.
Ví dụ:
I like drawing. I want to be a designer.
I love football. I want to be a football player.
I like writing stories. I want to be a writer.
I like science. I would like to be a scientist.
Những học sinh đã quen với chủ đề sở thích bằng tiếng Anh có thể dùng chính vốn từ đã học để giải thích lựa chọn nghề nghiệp của mình.
Nói về phẩm chất phù hợp với nghề nghiệp
Khi đã nói được nghề mình muốn làm, học sinh có thể mở rộng bằng cách nói về những phẩm chất cần thiết.
Một số từ cơ bản:
- kind – tốt bụng
- patient – kiên nhẫn
- creative – sáng tạo
- brave – dũng cảm
- careful – cẩn thận
- hard-working – chăm chỉ
- friendly – thân thiện
- responsible – có trách nhiệm
Ví dụ:
A doctor should be careful and responsible.
A teacher should be patient and kind.
A designer should be creative.
A firefighter should be brave.
Nói về kỹ năng cần có
Học sinh cũng có thể nói về kỹ năng bằng mẫu:
A/an + nghề nghiệp + needs to…
Ví dụ:
A teacher needs to communicate well.
A pilot needs to stay calm and focused.
A football player needs to train hard.
A programmer needs to solve problems.
Với học sinh nhỏ tuổi, không cần quá chú trọng những mô tả nghề nghiệp phức tạp. Mục tiêu ở đây là giúp các em kết nối nghề nghiệp với phẩm chất và hành động cụ thể.
Từ ước mơ tới kế hoạch
Một ước mơ sẽ trở nên cụ thể hơn khi người học biết nói mình định làm gì để tiến gần tới mục tiêu đó.
Ví dụ:
I want to be a doctor.
Có thể phát triển thành:
I want to be a doctor, so I’m going to study hard.
Hoặc:
I’m going to learn more about science.
I’m going to improve my English.
Đây là điểm nối trực tiếp với bài cách nói về kế hoạch trong tương lai bằng tiếng Anh. Nghề nghiệp là điều học sinh muốn hướng tới; be going to giúp các em nói về những bước mình dự định thực hiện.
Một đoạn nói ngắn về nghề nghiệp tương lai
Học sinh mới bắt đầu có thể sử dụng một khung đơn giản:
I want to be a doctor in the future. I like science and I want to help people. I think a doctor should be careful and responsible. I’m going to study hard and improve my English.
Đoạn này có bốn lớp thông tin:
- nghề nghiệp mong muốn;
- lý do;
- phẩm chất cần thiết;
- kế hoạch để tiến gần tới mục tiêu.
Học sinh không nên học thuộc nguyên đoạn này. Tốt hơn là giữ khung và thay thông tin bằng những gì đúng với bản thân.
Mẫu nói về một số nghề khác
I want to be a teacher because I like working with children. I think a teacher should be patient and kind. I’m going to study hard and learn how to communicate well.
I want to be a football player because I love football. I think football players need to be strong and hard-working. I’m going to practise regularly.
I would like to be a designer because I enjoy drawing and creating new things. I think designers should be creative. I’m going to practise drawing more.
Một hội thoại hoàn chỉnh về nghề nghiệp tương lai
A: What do you want to be in the future?
B: I want to be a doctor.
A: Why do you want to be a doctor?
B: Because I want to help people.
A: What qualities does a doctor need?
B: I think a doctor should be careful, kind and responsible.
A: What are you going to do to become a doctor?
B: I’m going to study hard and learn more about science.
Trong một cuộc hội thoại như vậy, học sinh không chỉ luyện từ vựng nghề nghiệp mà còn sử dụng sở thích, lý do, tính từ chỉ phẩm chất và cấu trúc nói về kế hoạch.
Nếu chưa biết mình muốn làm nghề gì thì sao?
Không phải học sinh nào cũng có một nghề nghiệp mơ ước rõ ràng. Và điều đó hoàn toàn bình thường.
Các em có thể nói:
I’m not sure yet.
Em vẫn chưa chắc.
I don’t know yet.
Em chưa biết.
I’m interested in science, but I’m not sure what job I want.
I have a few ideas, but I haven’t decided yet.
Giao tiếp thật không có nghĩa là lúc nào cũng phải có một câu trả lời hoàn hảo. Biết diễn đạt sự chưa chắc chắn cũng là một kỹ năng ngôn ngữ cần thiết.
Không nên ép “My Future Job” thành một bài văn học thuộc
Một cách học khá phổ biến là cho học sinh một đoạn mẫu dài rồi yêu cầu học thuộc nguyên văn. Điều này có thể giúp các em hoàn thành một phần kiểm tra nói, nhưng chưa chắc giúp các em phản ứng tốt khi câu hỏi thay đổi.
Thay vào đó, học sinh có thể ghi nhớ những khối nhỏ:
- I want to be…
- because I…
- I think a/an… should be…
- I’m going to…
Khi nghề nghiệp thay đổi, học sinh chỉ cần thay nội dung bên trong các khối này.
Ví dụ:
I want to be a pilot because I love airplanes.
đổi thành:
I want to be a teacher because I like helping children.
Cấu trúc vẫn giữ nguyên nhưng thông tin là của chính người học.
Lỗi 1: Quên a/an trước nghề nghiệp
Sai:
I want to be doctor.
Đúng:
I want to be a doctor.
Với phần lớn tên nghề nghiệp số ít đếm được, cần có a hoặc an.
Lỗi 2: Dùng “become” không tự nhiên trong mọi tình huống
Học sinh đôi khi cố dịch trực tiếp câu “Em muốn trở thành bác sĩ” thành:
I want to become a doctor.
Câu này không sai, nhưng trong giao tiếp cơ bản, I want to be a doctor thường đơn giản và tự nhiên hơn với người mới bắt đầu.
Vì vậy, ở giai đoạn đầu, học sinh nên ưu tiên cấu trúc ngắn và dễ sử dụng.
Lỗi 3: Chỉ nói tên nghề mà không phát triển ý
Câu:
I want to be a teacher.
là đúng. Nhưng học sinh có thể tiến thêm một bước bằng cách thêm:
because…
rồi thêm tiếp:
I’m going to…
Một câu đơn dần trở thành một đoạn nói có logic.
Bài tập 1: Ghép nghề nghiệp với mô tả
Ghép các nghề sau với mô tả phù hợp: doctor, teacher, pilot, chef, firefighter.
- This person helps sick people.
- This person teaches students.
- This person flies an airplane.
- This person cooks food.
- This person helps fight fires.
Đáp án: 1. doctor; 2. teacher; 3. pilot; 4. chef; 5. firefighter.
Bài tập 2: Hoàn thành câu của em
Điền thông tin thật hoặc nghề nghiệp em muốn tìm hiểu:
- I want to be a/an ______.
- I want this job because ______.
- I think a/an ______ should be ______.
- I’m going to ______.
Sau khi hoàn thành, hãy thử nói lại mà không đọc nguyên văn.
Bài tập 3: Hỏi một người bạn
Làm việc theo cặp và hỏi:
- What do you want to be in the future?
- Why?
- What qualities do you need?
- What are you going to do to reach your goal?
Người trả lời nên cố gắng nói ít nhất ba câu trước khi đổi vai.
Bài tập 4: Guess the job
Một học sinh không được nói tên nghề nghiệp mà chỉ mô tả:
This person helps sick people. This person works in a hospital. This person needs to be careful and responsible.
Người còn lại đoán:
Is it a doctor?
Hoạt động này giúp học sinh luyện cả từ vựng nghề nghiệp, mô tả công việc và phẩm chất mà không chỉ học từng từ riêng lẻ.
Từ “em muốn làm nghề gì?” tới “em muốn trở thành người như thế nào?”
Ở giai đoạn đầu, học tiếng Anh về nghề nghiệp có thể bắt đầu rất đơn giản bằng một câu:
I want to be a doctor.
Nhưng khi vốn ngôn ngữ phát triển, học sinh có thể nói nhiều hơn về lý do, điểm mạnh, điều mình yêu thích và những việc mình cần làm để tiến gần tới mục tiêu.
Điều quan trọng không phải là một học sinh lớp nhỏ phải quyết định chính xác nghề nghiệp của mình từ bây giờ. Giá trị của chủ đề này nằm ở việc giúp các em học cách nói về ước mơ, lựa chọn, lý do và mục tiêu bằng tiếng Anh.
Từ một tên nghề nghiệp, học sinh có thể học cách nói về điều mình yêu thích; từ một ước mơ, các em có thể học cách nói về những bước mình muốn thực hiện trong tương lai.
Speak Like a King.
